Bez dobrze przeprowadzonego rachunku sumienia niemożliwe jest doświadczenie skruchy – żalu za grzechy, czyli drugiego aktu sakramentu pojednania. Żal za grzechy polega na odważnym i pokornym uznaniu, że zrobiłem źle. Przyznaję się do swoich czynów, chcę się od nich odciąć i uwolnić. Żal stanowi istotny element sakramentu pokuty – przy jego braku spowiedź jest nieważna, ponieważ bez żalu Pan Bóg nigdy nie odpuszcza żadnego grzechu. Należy przy tym zaznaczyć, że żal za grzechy nie polega na przeczytaniu kilku strof z książeczki; ten tekst to tylko pewna forma pomocy, by ten żal wzbudzić.
W zależności od motywu, katechizm wymienia żal doskonały lub mniej doskonały. Oba wystarczające do ważności spowiedzi. Żal doskonały – gdzie motywem żalu jest miłość do Boga; kocham Boga i żałuję tego co zrobiłem, wiem, że źle postąpiłem i że poprzez to zło sprawiłem przykrość Bogu. Żal mniej doskonały – motywem tego żalu nie jest już miłość do Pana Boga, tylko strach wynikający ze świadomości konsekwencji grzechu, czyli strach przed karą, przed potępieniem wiecznym, przed piekłem. Jest on tak silny, że budzi poczucie żalu. Taki żal również wystarczy do ważności sakramentu.
Do żalu doskonałego dochodzimy poprzez żal mniej doskonały. Chcemy się ratować, bo chcemy być zbawieni, dlatego człowiek będzie robił wszystko, żeby uniknąć piekła, i ten motyw owej kary wiecznej, która się jawi jako skutek za popełnione grzechy – zwłaszcza ciężkie i trwanie w tych grzechach – budzi poczucie żalu. Jest to pierwszy krok do miłości Pana Boga.1
Skrucha nie zależy od przeżywanych emocji, ale dotyczy wiary w miłosierdzie i łaskę Bożą. Żal kruszy serce, prowadzi je do nawrócenia i do ponownego zaufania Bogu. Żal za grzechy jest żalem z tytułu pogardzenia Bożą miłością, żalem z powodu zerwania więzi z Bogiem z racji lęku i podejrzliwości wobec Boga, z powodu wiary szatanowi, który popycha nas do grzechu, aby nas pozbawić Boga, a wraz z Nim wszelkiego dobra.
Cechą autentycznego żalu za grzechy jest zapomnienie o sobie. Żal za grzechy jest wynikiem uznania własnej winy, własnej odpowiedzialności za zniweczenie Bożego zamysłu zbawienia. Żałujemy, że Jezus cierpiał, że cierpieli z naszego powodu inni.
Czasem jednak w prawdziwym przeżyciu żalu za grzechy przeszkadza nam psychiczne poczucie winy, w którym w centrum uwagi jesteśmy my sami. Cierpimy, że z powodu naszych pomyłek i złych wyborów ucierpiało nasze dobre imię. Kto szuka tylko siebie, zawsze znajdzie usprawiedliwienie dla swoich czynów. Kto nie kocha Boga, kto nie poznał Jego miłości i kto nie odkrył z jakiego bagna i dna On nas wyrywa, nie będzie żałował swoich grzechów.2
Żal za grzechy jest przyznaniem się do winy wobec Boga. Jest to przyznanie się przed sobą: to ja jestem winien, ja ponoszę odpowiedzialność za moje czyny, ja wybierałem na przekór i wbrew moim najgłębszym pragnieniom, które Bóg złożył w moim sercu; jest mi z tego powodu bardzo przykro. Jeśli przeżyjemy taki żal, choćby co jakiś czas, doświadczymy głębokiego pojednania się z Bogiem i ucieszymy się z Jego miłości.
1 http://www.spowiedz.katolik.pl/5-warunkow-dobrej-spowiedzi,198,816,2,a.html
2 http://www.spowiedz.katolik.pl/przygotowanie-do-spowiedzi-swietej,205,816,2,a.html
